Born 20 January 1775
Parish of St. Nizier, Lyon,France
Died 10 June 1836 (aged 61)
Marseille, France
Residence France
Nationality French
Fields Physics
Institutions Bourg-en-Bresse
École Polytechnique
Known for Ampere's Law
အင်ဒရီး မယ်ရီ အမ်ပီယာ(၁၇၇၅-၁၈၃၆) ဆိုတာကတော့ ၁၉ရာစုရဲ့ ပြင်သစ် သိပ္ပံ ပညာရှင် တစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ကို လိုင်ယွန်မြို့ရဲ့ အနီးအနားက Polemieux မှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ Ampere ဆိုတာကတော့ electric current ရဲ့ ယူနစ် တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ကို ဂုဏ်ပြုပြီးတော့ ခေါ်ဆို ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အင်ဒရီး မယ်ရီ အမ်ပီယာ ကတော့ လျှပ်စစ် နဲ့ သံလိုက် တို့ရဲ့ ကြားမှာရှိတဲ့ ဆက်သွယ် ချက်ကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့တဲ့ ပြင်သစ်သိပ္ပံ ပညာရှင် တစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူကတော့ ၁၈၂၀ ခုနှစ် မှာ principle of electromagnetic reaction (magnetic field တစ်ခုforce သက်ရောက်လိုက် တာနဲ့ electrical current ဖြတ်သန်းစီးဆင်း) ကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူကတော့ electrodynamic theory နဲ့ လျှပ်စစ် နဲ့ သံလိုက် တို့ရဲ့ဆက်သွယ်ချက် ကို (Collection of Observations on Electrodynamics, 1822) နဲ့ (Theory of Electrodynamics Phenomena ,1826) စာအုပ် တွေမှာ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။
အမ်ပီယာကို ၁၇၇၅ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့မှာ လိုင်ယွန် မြို့မှာမွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ ၁၈၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အမ်ပီယာရဲ့ ကလေးဘ၀ နဲ့ ဆယ်ကျော်သက် အရွယ်အထိ သူ့ရဲ့ မိသားစုနဲ့ အတူ လိုင်ယွန်မြို့ရဲ့ အနီးအနားက Poleymieux-au- Mont-d'Or မှာနေထိုင် ခဲ့ ပါတယ်။ သူ့အဖေက သူကို လက်တင် ဘာသာကို စတင် သင်ကြား ပေးခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့တိထွင်မှုတွေ မစတင်ခင်ထိတော့ သူရဲ့ အထုံပါရမီနဲ့ စိတ်ဝင်စားတဲ့ သင်္ချာဘာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော်လည်းဘဲ အမ်ပီယာက သူ့ရဲ့ လက်တင်ဘာသာ ကို ပြန်လည် စတင်ခဲ့ပါတယ်။သူ့ရဲ့ ဆရာတွေကတော့ ဆွီဇာလန် သိပ္ပံပညာရှင် နှစ်ယောက် ဖြစ်တဲ့ Euler နဲ့ Bernoulli ဖြစ်လာပါတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာတော့ အမ်ပီယာ ၁၈နှစ်မှာ mathematics နဲ့ science ကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင် လာပါတယ်။ သို့သော် နောက်မှာတော့ သူက history, travels, poetry, philosophy နဲ့ natural sciences တွေကို လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး ကာလမှာ တော့ အမ်ပီယာရဲ့ အဖေက သူ့ကို လိုင်ယွန်က စိတ်ချရတဲ့အတွက် ပြောင်းနေဖို့ ပြောလာပါတယ်။သို့သော်ငြားလည်း သူ့အဖေ ကတော့ ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး အပြီးမှာတော့ ဖမ်းဆီး ကွပ်မျက် ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါနဲ့ပါတ်သက် ပြီးတော့ အမ်ပီယာ စိတ်ထိခိုက် ခဲ့ရပါတယ်။
၁၇၉၆မှာ Julie Carron နဲ့တွေ့ခဲ့ပြီးတော့ ၁၇၉၉ မှာလက်ထပ်ခဲ့ပါတယ်။၁၇၉၆ ခန့်မှာ သူက လိုင်ယွန်ရဲ့ mathematics, chemisty နဲ့ languages ဌာနတွေမှာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ ပါတယ်။ ၁၈၀၁ မှာ သူ physics နဲ့chemistry ဌာန ရဲ့ professor အဖြစ် ဘ်ိုဒေါ့ ကိုပြောင်းလာခဲ့ပါတယ်။၁၈၀၃ ခုနှစ်မှာ သူ့မိန်းမဆုံးသွားလို အမ်ပီယာ ဒုက္ခ ရောက်ခဲ့ ရပါတယ်။သူအနားယူခဲ့တယ်။သို့သော် သူ လိုင်ယွန် တက္ကသိုလ်မှာ အကြံပေး အဖြစ် ၁၈၀၄ ခုနှစ်မှာ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။
Jean Baptiste Joseph Delambre'sရဲ့ ထောက်ခံချက်အရ လိုင်ယွန်မှာ ခန့်အပ်ခံရပါတယ်။ ၁၈၀၅ နောက်မှာ ပဲရစ်ရဲ့ polytechnic ကျောင်းမှာ အရေးသိပ်မပါတဲ့ နေရာတစ် ခုကိုရခဲ့တယ်။ ၁၈၀၉ခုနှစ် မှာ သင်္ချာဌာနရဲ့ professor ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။အဲမှာ သူက scientific research တွေကို မလျော့သော ဇွဲ၊လုံ့လ ၊ ဝိရီယ တွေနဲ့ လေ့လာလိုက်စားခဲ့တယ်။ ၁၈၁၄ ခုနှစ်မှာတော့ တက္ကသိုလ် ရဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ခန့်အပ်ခံရပါတယ်။
Electromagnetic လို့ခေါ်တဲ့ electricity နဲ့ magnetism ကြားမှာရှိတဲ့ ဆက်သွယ်ချက် ကိုပြသခဲ့ပါတယ်။၁၈၂၀ စက်တင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့မှာ H. C. Ørsted's ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တဲ့ voltic current ကြောင့် action ဖြစ်စေတဲ့ magnetic needle အကြောင်းကိုကြားခဲ့ရပါတယ်။တစ်ပါတ် အကြာ စက်တင်ဘာလ ၁၈ရက်နေ့မှာတော့ ထူးခြားတဲ့အဘောတရားတွေ နဲ့ ပြီးပြည့်စုံ တဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်ကို တင်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ့ နေ့မှာဘဲ parallel ဖြစ်နေတဲ့ conductors နှစ်ချောင်းမှာ လျှပ်စစ်ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သွားတဲ့အခါမှာတော့ direction တူနေမယ်ဆိုရင်တော့ သူတို့ဟာ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု ဆွဲငင် ကြပြီးတော့ direction မတူတဲ့ အခါမှာတော့ တစ်ခုနဲ့တစ်ခုဟာ တွန်းကန်ကြတယ်ဆိုတာ ကို ပြသခဲ့ပါတယ်။
Electromagnetism နယ်ပယ်ဟာ အမ်ပီယာကြောင့် ပြန့်ပွား လာခဲ့ပါတယ်။mathematical theory တွေဟာတိုးတက်လာခဲ့တယ်။ဒါတွေသာမက သူလေ့လာထားတဲ့ electromagnetic phenomena နဲ့ နောက်ထပ်ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် အသစ်တွေကိုလည်း ဟောကိန်း ထုတ်ခဲ့တယ်။ ၁၈၂၈ ခုနှစ် မှာတော့ ဆွီဒင် သိပ္ပံအကယ်ဒမီ ရဲ့ နိုင်ငံခြားသား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက် ခြင်းကိုခံခဲ့ရတယ်။
၁၈၃၆ခုနှစ်မှာ အမ်ပီယာ က မာဆေး မှာသေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ သူ့ကို ပဲရစ်ရဲ့ Cimetière de Montmartre မှာ မြေမြုလ် သင်္ဂြိုဟ် ခဲ့ပါတယ်။သူ့ကို ဂျာနယ် တွေက သူဟာ ရိုးသားတယ်၊အပြစ်ကင်းစင်တယ်၊ သနားကြင်နာတတ်တယ်လို့ ရေးသားဖော်ပြကြပါတယ်။
ဆက္ဖတ္ရန္>>>
.jpg)
